Zwrot kaucji poza sklepem: rola samorządów w rozwoju sieci

Pozasklepowe punkty zwrotu opakowań kaucyjnych to urządzenia i kioski, w których można oddać butelki i puszki poza sklepem, a ich rozwój coraz częściej zależy od decyzji lokalnych samorządów.

Ile pozasklepowych punktów zbiórki działa w Polsce?

W Polsce funkcjonuje niemal 750 pozasklepowych punktów zbiórki, według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Ta liczba pokazuje, że system kaucyjny nie ogranicza się już wyłącznie do kas w marketach. Coraz więcej opakowań można oddać w miejscach bliżej domu, pracy czy wypoczynku, co ma znaczenie zwłaszcza tam, gdzie sklepów jest niewiele.

Jak wygląda sieć zwrotu opakowań w Szwecji i Portugalii?

Najlepiej porównać skalę wdrożeń w kilku krajach obok siebie. Poniższa tabela zestawia dane podane w materiale źródłowym, a jej uzupełnieniem są komentarze do poszczególnych systemów.

Piotr Gęśla, dyrektor zarządzający Envipco Polska, zestawia dane dotyczące szwedzkiej i portugalskiej sieci, co pozwala zobaczyć różnice w podejściu do rozmieszczenia urządzeń. W Szwecji istotną cechą jest możliwość przekazania kaucji na cele społeczne, a w Portugalii liczy się zasięg terytorialny, obejmujący dziesiątki gmin.

Jak szybko rośnie sieć w Holandii?

W Holandii liczba urządzeń do większych partii opakowań wzrosła z 96 w 2025 roku do 179 w pierwszej połowie 2026 roku, jak podaje organizacja Verpact. Oznacza to niemal dwukrotny wzrost w krótkim czasie. Warto jednak pamiętać, że dane Verpact dotyczą całej sieci i nie wydzielają punktów przy infrastrukturze komunalnej, więc nie pokazują, jaki udział mają w tym samorządy.

Holenderski system rozwijany jest etapami: najpierw objęto butelki plastikowe, a dopiero potem puszki. Takie stopniowe wdrażanie pozwala sprawdzić działanie urządzeń na jednym rodzaju opakowań, zanim sieć zostanie rozbudowana o kolejne. W Amsterdamie automat zbiorczy na gruncie miejskim, przy punkcie recyklingowym, został uruchomiony w ubiegłym roku, co pokazuje, że miasta mogą same wyznaczać lokalizacje.

Co nowego w Polsce: zwrot na kartę i wdrożenia nadmorskie?

Pierwsze polskie wdrożenia pozasklepowe objęły również miejscowości nadmorskie, a jedną z nich jest Mielno. To ważne, bo w sezonie letnim liczba turystów i ilość odpadów opakowaniowych rośnie wielokrotnie, a szybki dostęp do punktu zwrotu odciąża lokalną infrastrukturę.

Równie istotna jest możliwość zwrotu kaucji na kartę płatniczą w pozasklepowych urządzeniach. Dzięki temu nie trzeba mieć gotówki ani czekać na obsługę, a sam proces staje się prostszy dla osób, które dotąd rezygnowały z oddawania opakowań.

Co to oznacza dla Ciebie?

Dla mieszkańca najważniejsze jest sprawdzenie, czy w okolicy działa pozasklepowy punkt zbiórki, zanim zaczniesz gromadzić większą ilość opakowań. Jeśli mieszkasz w gminie, która dopiero wdraża system, warto zapytać lokalny urząd o plany rozmieszczenia urządzeń. Przy większych partiach opakowań przydatne są automaty przyjmujące większe ilości, a przy wyjeździe nad morze warto sprawdzić, czy w danej miejscowości jest dostępny zwrot na kartę. Dla odpowiedzialnych konsumentów to wygodny sposób, by rozstać się z opakowaniami bez wizyty w sklepie, a jednocześnie ograniczać ilość odpadów trafiających do środowiska.