Right to Repair: co zmieni unijne prawo do naprawy w Polsce

Unijna dyrektywa Right to Repair nakłada na producentów i sprzedawców elektroniki oraz sprzętu gospodarstwa domowego nowe obowiązki mające na celu wydłużenie żywotności produktów i zmniejszenie ilości odpadów.

Kiedy wchodzi w życie nowe prawo do naprawy?

Dyrektywa Right to Repair weszła w moc 30 lipca 2024 roku. Jednak kraje członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, mają czas do 31 lipca 2026 na wdrożenie przepisów do swoich krajowych porządków prawnych. Polska ustawa implementująca dyrektywę znajduje się obecnie na etapie konsultacji, co oznacza, że ostateczny tekst przepisów będzie znany w ciągu najbliższych miesięcy.

Jakie produkty objęte są nową dyrektywą?

Przepisy obowiązują następujące kategorie urządzeń: pralki, zmywarki, chłodziarki, odkurzacze, wyświetlacze, smartfony i tablety. Lista produktów objętych dyrektywą będzie stopniowo rozszerzana, co oznacza, że w przyszłości więcej kategorii elektroniki i sprzętu AGD będzie podlegać tym samym wymogom.

Co konkretnie zmieni się dla konsumentów?

Nowe prawo wprowadza cztery kluczowe zmiany:

Dostęp do części zamiennych. Producenci będą zobowiązani dostarczać części zamienne przez okres 5–7 lat po wycofaniu produktu z rynku. To oznacza, że konsumenci będą mogli naprawiać swoje urządzenia przez znacznie dłuższy czas niż dotychczas.

Wydłużona gwarancja. Obecna gwarancja wynosi 2 lata. Dyrektywa dodaje 12 miesięcy gwarancji, wydłużając całkowity okres ochrony do 3 lat. Dodatkowy rok obowiązuje od momentu zakupu produktu.

Europejski formularz informacji o naprawie. Wszystkie serwisy będą zobowiązane używać ujednoliconego formularza zawierającego informacje o naprawie. Ułatwi to konsumentom porównywanie ofert i zrozumienie, co dokładnie zostanie naprawione.

Platforma z listą autoryzowanych serwisów. Unia Europejska udostępni online platformę, na której konsumenci będą mogli znaleźć autoryzowane serwisy naprawcze dla swoich urządzeń.

Jakie kary czekają producentów za brak zgodności?

Przepisy zawierają system kar mający na celu zagwarantowanie ich przestrzegania. Producent lub sprzedawca, który nie wywiąże się z obowiązków wynikających z dyrektywy, może zostać ukarany grzywną do 20 tysięcy złotych. W przypadku powtórzenia naruszenia kara wzrasta do 40 tysięcy złotych. Dodatkowo, za uchybienia w wypełnianiu europejskiego formularza naprawy grozi grzywna do 2 tysięcy złotych.

Ile pieniędzy zaoszczędzą konsumenci?

Szacunki Unii Europejskiej wskazują, że wdrożenie dyrektywy Right to Repair przyniesie znaczące korzyści finansowe. W ciągu 15 lat konsumenci zaoszczędzą łącznie 176,5 miliarda euro na nie kupowaniu nowych produktów w miejsce naprawy istniejących. Jednocześnie przedsiębiorcy zaoszczędzą 15,6 miliarda euro na kosztach produkcji mniejszej liczby urządzeń.

Wskaźnik	Wartość w 15 lat
Oszczędności konsumentów	176,5 mld euro
Oszczędności przedsiębiorców	15,6 mld euro
Redukcja emisji CO₂	18,5 mln t ekwiwalentu
Zmniejszenie odpadów	3 mln t

Co to oznacza dla środowiska?

Obecna sytuacja pokazuje skalę problemu. Rocznie na całym świecie powstaje około 35 milionów ton odpadów wynikających z przedwczesnego wyrzucania elektroniki i sprzętu AGD. Produkcja i utylizacja tych urządzeń generuje około 261 milionów ton ekwiwalentu CO₂ rocznie. Dyrektywa Right to Repair ma znacznie zmniejszyć te liczby poprzez wydłużenie żywotności produktów. W ciągu 15 lat redukcja emisji CO₂ wyniesie 18,5 miliona ton ekwiwalentu, a zmniejszenie odpadów sięgnie 3 milionów ton.

Czy Polacy chcą naprawiać zamiast kupować nowe?

Badanie Eurobarometru z 2020 roku wykazało, że 77 procent mieszkańców Unii Europejskiej wolałoby naprawiać swoje produkty zamiast je wyrzucać i kupować nowe. Polska jest częścią tego trendu. Konsumenci w całej Unii wydają rocznie blisko 12 miliardów euro na nowe produkty, które mogłyby być naprawiane. Dyrektywa Right to Repair odpowiada na rzeczywiste pragnienia konsumentów — większość chce mieć możliwość naprawy, ale dotychczasowe przepisy tego nie ułatwiały.

Co to oznacza dla Ciebie

Jeśli mieszkasz w Polsce, wdrożenie dyrektywy Right to Repair będzie miało bezpośredni wpływ na Twoje portfel i sposób, w jaki podejdziesz do konsumpcji elektroniki i sprzętu AGD.

Po pierwsze, będziesz mieć pewność, że producent dostarczy części zamienne przez wiele lat po zakupie produktu. Jeśli Twoja pralka ulegnie awarii za 5 lat, producent będzie zobowiązany dostarczyć części potrzebne do jej naprawy. To oznacza, że nie będziesz zmuszony kupować nowe urządzenie tylko dlatego, że jedna część się zepsuła.

Po drugie, dodatkowy rok gwarancji daje Ci większą ochronę. Jeśli produkt ulegnie awarii w trzecim roku użytkowania, będziesz mógł żądać naprawy lub wymiany bez dodatkowych kosztów.

Po trzecie, ujednolicony europejski formularz naprawy ułatwi Ci porównywanie cen w różnych serwisach i zrozumienie, za co dokładnie płacisz. Będziesz miał pełny przegląd ofert autoryzowanych serwisów dostępnych online.

Polska ustawa wdrażająca dyrektywę jest na etapie konsultacji, co oznacza, że szczegóły implementacji mogą się jeszcze zmienić. Warto śledzić informacje o ostatecznym kształcie polskich przepisów, które wejdą w życie do lipca 2026 roku.