Prawo do naprawy wchodzi w życie. Co zmieni unijne przepisy od lipca 2026?

Unijna dyrektywa Right to Repair zmieni sposób funkcjonowania rynku elektroniki i sprzętu AGD w całej Europie, zmuszając producentów do ułatwienia napraw urządzeń zamiast promowania ich wymiany na nowe.

Dlaczego prawo do naprawy jest potrzebne?

Problem elektroodpadów osiągnął w Unii Europejskiej gigantyczne rozmiary. Komisja Europejska wskazuje, że przedwczesne wyrzucanie naprawialnych produktów generuje w UE około 35 milionów ton elektroodpadów rocznie. Proces ten wiąże się ze zużyciem blisko 30 milionów ton surowców oraz emisją ponad 260 milionów ton gazów cieplarnianych rocznie. To nie są abstrakcyjne liczby — każda wyrzucona pralka czy odkurzacz to marnotrawstwo zasobów naturalnych i znaczący wpływ na klimat.

Przez lata rynek elektroniki funkcjonował na zasadzie szybkiej wymiany taniego, jednorazowego sprzętu. Konsumenci przyzwyczaili się, że “naprawiać się nie opłaca”, a producenci projektowali urządzenia w taki sposób, aby ich naprawa była trudna, droga lub niemożliwa. Dyrektywa Right to Repair ma zmienić ten model fundamentalnie.

Jakie zmiany niesie dyrektywa?

Od 31 lipca 2026 roku producenci będą zobowiązani do:

• zapewnienia dostępu do części zamiennych nawet po zakończeniu okresu gwarancyjnego
• udostępnienia dokumentacji technicznej niezbędnej do naprawy
• dostarczenia narzędzi umożliwiających serwisowanie urządzeń
• projektowania produktów w sposób umożliwiający łatwy demontaż i serwisowanie

Regulacja obejmuje szeroki zakres produktów: pralki, zmywarki, odkurzacze, suszarki, telefony komórkowe, urządzenia chłodnicze, wyświetlacze elektroniczne, serwery, rowery i skutery elektryczne.

Aspekt	Obecna sytuacja	Po wdrożeniu dyrektywy
Dostęp do części zamiennych	Ograniczony, często niedostępny	Obowiązkowy przez co najmniej 7-10 lat
Dokumentacja techniczna	Tajemnica producenta	Dostępna dla serwisów i konsumentów
Projektowanie produktów	Optymalizacja pod wymianę	Optymalizacja pod naprawę i demontaż
Koszt naprawy	Często wyższy niż nowy sprzęt	Konkurencyjny wobec ceny nowego urządzenia
Elektroodpady rocznie w UE	35 milionów ton	Docelowo znacznie poniżej

Korzyści ekonomiczne i ekologiczne

Wdrożenie dyrektywy Right to Repair przyniesie europejskiej gospodarce nawet 4,8 miliarda euro dodatkowej wartości rocznie. Wzrost będzie pochodzić z rozwoju sektora napraw, serwisów i handlu częściami zamiennymi. Jednocześnie zmniejszy się presja na wydobywanie nowych surowców, które są konieczne do produkcji nowego sprzętu.

Ze względów ekologicznych zmiana jest niezbędna. Jak mówi Magdalena Zając, wiceprezeska Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste: “Od wielu lat na rynku dostępne są przede wszystkim artykuły bardzo tanie, ale niestety jednorazowe i to musi się zmienić. Ta jednorazowość w sprzęcie AGD, który jest produkowany w milionach sztuk dzień w dzień, jest po prostu problemem, bo my ten sprzęt po uszkodzeniu wyrzucamy”.

Mentalność konsumentów — największa przeszkoda

Aby dyrektywa zadziałała, musi zmienić się podejście konsumentów do zakupów i napraw. Raport “Naprawiacze świata” opublikowany przez Fundację Veolia na początku 2025 roku pokazuje, że 25 procent Polaków chętnie naprawia przedmioty zamiast kupować nowe. Jednak nadal 59 procent ankietowanych woli zakup nowych przedmiotów. Te same wyniki odnotowano już w 2022 roku, co sugeruje, że zmiana mentalności postępuje powoli.

Magdalena Zając przyznaje, że opór konsumentów może być realnym wyzwaniem: “Zawsze mentalność i przyzwyczajenie do łatwych, tanich rozwiązań są trudną przeszkodą w dużych zmianach, także nawyków konsumpcyjnych”. Jednak dostrzega również rosnące wsparcie dla zmiany: “Ludzie są już zmęczeni złą jakością tanich produktów kupowanych na azjatyckich platformach. Nie chcą wyrzucać odkurzacza po pierwszym uszkodzeniu”.

Wyzwania w wdrażaniu — polska perspektywa

Polska, podobnie jak inne kraje UE, ma do 31 lipca 2026 roku na wdrożenie dyrektywy do krajowego prawa. Jednak projekt ustawy przygotowany przez UOKiK opublikowany został dopiero w połowie czerwca 2025 roku, zaledwie miesiąc przed terminem. Jest mało prawdopodobne, że wdrożenie uda się sfinalizować na czas.

Projekt nowelizacji ustawy o prawach konsumenta zawiera zarówno przepisy prokonsumenckie, jak i potencjalnie problematyczne. Eksperci zwracają uwagę na zapisy dotyczące “rozsądnych cen” i “rozsądnego czasu serwisowania” — określenia na tyle szerokie, że mogą pozwolić na zawyżanie cen usług i tworzenie kolejek do serwisów, które zniechęcą klientów do napraw.

Z drugiej strony projekt zawiera również pozytywne elementy, takie jak możliwość zaoferowania klientowi produktu zastępczego na czas naprawy.

Co to oznacza dla konsumentów?

Nawet jeśli Polska nie zdąży wdrożyć dyrektywy do końca lipca 2026 roku, obywatele mogą powołać się na jej przepisy przed sądem, jeśli przyznaje im ona konkretne prawa — na przykład prawo do naprawy zamiast wymiany. Dyrektywa Right to Repair to pierwszy krok ku gospodarce obiegu zamkniętego, gdzie produkty są projektowane do wielokrotnego użytku, a nie jednorazowego wyrzucenia.

Zmiana będzie wymagać zaangażowania ze strony producentów, serwisów, ale przede wszystkim konsumentów, którzy muszą zmienić swoje przyzwyczajenia. Jak podkreśla Magdalena Zając: “Musimy zatrzymać zalew jednorazowych produktów, które choć teoretycznie są tanie, to psują się po dwóch latach. Są projektowane tak, żeby dłużej już nie musiały działać”. Prawo do naprawy to narzędzie, które może pomóc w tej transformacji, ale tylko jeśli będzie wsparte zmianą świadomości i wyborów konsumentów.