Standard segregacji odpadów: koniec chaosowi w selektywnej zbiórce

Nowy standard selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych ujednolica zasady segregacji w Polsce, kończąc chaos wynikający z różnych wytycznych obowiązujących w poszczególnych gminach. Dokument przygotowały organizacje reprezentujące wszystkie rodzaje materiałów opakowaniowych i zawiera zarówno listy odpadów, które należy wrzucać do poszczególnych pojemników, jak i szczegółowe katalogi materiałów zakazanych.

Chaos w segregacji: problem, który długo ignorowano

Polska od lat zmaga się z fundamentalnym problemem: brak jednolitych zasad segregacji odpadów opakowaniowych prowadzi do utraty cennych surowców. Fundacja RECAL przez 6 lat analizowała instrukcje segregacji opakowań aluminiowych w 50 największych miastach Polski i odkryła skrajne różnice w systemach zbierania.

Najbardziej uderzającym przykładem są liczne przypadki wprowadzania zakazów selektywnego zbierania niektórych frakcji. W niektórych gminach mieszkańcy nie mogą wrzucać folii aluminiowej czy dezodorantów do pojemników na opakowania, podczas gdy w innych są one akceptowane. Takie rozbieżności powodują, że cenne surowce trafiają do odpadów resztkowych zamiast do recyklingu.

“Brak jednolitych zasad powoduje, że część cennych surowców trafia do odpadów resztkowych/zmieszanych” – podkreśla Jacek Wodzisławski, prezes Zarządu Fundacji RECAL. Problem dotyczy nie tylko aluminium, ale praktycznie wszystkich rodzajów opakowań.

Jak wygląda nowy standard?

Standard selektywnego zbierania odpadów dostępny jest w dwóch wersjach: skróconej, obejmującej najczęstsze opakowania, oraz rozszerzonej, uwzględniającej wszystkie możliwe opakowania. Dokument zawiera konkretne wytyczne dotyczące każdego typu materiału.

Wśród kluczowych zasad znalazły się:

• Opróżnianie opakowań bez mycia – nie trzeba dokładnie czyszczić pojemników, wystarczy opróżnić je z zawartości
• Zgniatanie opakowań – zmniejsza zajmowaną przestrzeń w pojemnikach
• Pozostawianie nakrętek na butelkach szklanych – wbrew powszechnym mitom, nakrętki powinny zostać na butelkach
• Właściwe postępowanie z opakowaniami wielomateriałowymi – np. kartony do mleka trafiają do określonego pojemnika
• System kaucyjny – opakowania objęte kaucją powinny trafiać do zwrotu, a zbiórka gminna ma dla nich charakter rezerwowy

Dokument uwzględnia również powiązanie z unijnym rozporządzeniem Packaging and Packaging Waste (PPWR), co oznacza, że standard wyprzedza wymogi, które w perspektywie kilku lat staną się obowiązkowe dla wszystkich krajów UE.

Gdzie mieszkańcy się mylą?

Badania pokazują, że największy problem dotyczy opakowań wielomateriałowych. Kartony do płynnej żywności są co prawda najbardziej rozpoznawalną grupą takich opakowań, ale tylko maksymalnie 60% mieszkańców segreguje je prawidłowo. “Oznacza to, że dotarliśmy do punktu, w którym dalsza poprawa wymaga nie tylko edukacji, ale również bardziej spójnych i przyjaznych dla mieszkańców rozwiązań systemowych” – wyjaśnia Łukasz Sosnowski, prezes Fundacji ProKarton.

Innym źródłem zamieszania są mylące oznaczenia na pojemnikach. W niektórych gminach piktogramy przedstawiające szklanki i kieliszki sugerują, że szkło do picia powinno trafiać do pojemnika na opakowania szklane, chociaż takie przedmioty nigdy nie powinny być tam wrzucane. “Mieszkańcy widzą na nich na przykład piktogramy szklanek i kieliszków, które nie powinny być wrzucane razem ze słojami i butelkami szklanymi” – zwraca uwagę Piotr Kardaś, sekretarz generalny Związku Pracodawców Polskie Szkło.

Korzyści dla mieszkańców, gmin i recyklingu

Nowy standard ma przynieść wymierne korzyści na trzech poziomach:

Dla mieszkańców:

• Jasne, jednolite zasady segregacji niezależnie od miejsca zamieszkania
• Mniej wątpliwości i błędów podczas segregacji
• Łatwiejsze zrozumienie, co trafia do którego pojemnika

Dla gmin i sortowni:

• Wyższa efektywność recyklingu dzięki lepszej jakości zbieranych surowców
• Zmniejszenie “odrzutu” podczas oczyszczania zebranego materiału
• Ułatwienie pracy pracownikom sortowni
• Możliwość zwiększenia ilości materiału poddawanego recyklingowi

“Jednolita informacja dla mieszkańców jest kluczowa dla jakości i ilości odpadów surowcowych nadających się do recyklingu. Z reguły lepsza jakość pozwala na zwiększenie ilości materiału, który pozyskamy do recyklingu” – wyjaśnia Piotr Kardaś.

Recykling metali: potencjał bez utraty jakości

Recykling opakowań aluminiowych i stalowych ma ogromny potencjał. “Recykling obu metali opakowaniowych, czyli aluminium i stali, można i należy prowadzić bez utraty jakości, a opakowania z metali to znakomite źródło surowców do produkcji nowych opakowań” – podkreśla Artur Łobocki, członek Zarządu Fundacji RECAL.

W przypadku opakowań z aluminium innych niż puszki po napojach, ich zbiórka selektywna prowadzona jest wyłącznie poprzez gminne systemy gospodarowania odpadami. Opakowania te często są niewielkich rozmiarów, a ich wydzielanie już na etapie gospodarstw domowych zwiększa szansę ich recyklingu.

Makulatura i papier: cenny surowiec wymaga jakości

Makulatura to cenny surowiec, który jest wpisany w DNA sektora papierniczego. “Jest niezwykle istotne, aby zachować odpowiednią jakość zbiórki, co zagwarantuje odpowiednią efektywność procesu recyklingu i odzyskanie jak największej ilości cennego włókna wtórnego” – zaznacza Katarzyna Godlewska, dyrektor biura Stowarzyszenia Papierników Polskich.

Prawidłowa segregacja papieru i kartonu ma bezpośredni wpływ na efektywność całego procesu recyklingu. Papier zabrudzony lub zmieszany z innymi materiałami znacznie obniża jakość wtórnego włókna, które można uzyskać z makulatury.

Co to oznacza dla Polski?

Nowy standard selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych to krok w kierunku gospodarki cyrkularnej. Ujednolicenie zasad segregacji w całej Polsce ma na celu nie tylko zwiększenie recyklingu, ale także ułatwienie segregacji dla mieszkańców i poprawę efektywności pracy gmin oraz sortowni.

Initjatywa jest wspierana przez Fundację RECAL, Fundację ProKarton, Stowarzyszenie Papierników Polskich, Stowarzyszenie Polski Recykling oraz Związek Pracodawców Polskie Szkło. “Obecne różnice w sposobie informowania mieszkańców przez poszczególne samorządy powodują niepotrzebne wątpliwości i obniżają skuteczność segregacji. Ujednolicenie zasad i komunikatów pozwoli zwiększyć jakość zbieranych surowców, poprawić efektywność recyklingu oraz ułatwi mieszkańcom prawidłowe postępowanie z odpadami” – podkreśla Sławomir Pacek, prezes Stowarzyszenia Polski Recykling.

Standard wyprzedza unijne rozporządzenie PPWR, które w perspektywie kilku lat wymusi takie rozwiązanie na poziomie całej Unii Europejskiej. Polska ma szansę stać się liderem w standaryzacji segregacji odpadów opakowaniowych w Europie.