GOZ w szkołach Małopolski: jak uczyć gospodarki obiegu zamkniętego

Gospodarka obiegu zamkniętego (GOZ) to model produkcji, przetwarzania i konsumpcji oparty na odpowiedzialnym wykorzystaniu zasobów, w którym produkty są dzielone, naprawiane, odnawialne i przetwarzane zamiast trafiać na wysypisko — a szkoły Małopolski pokazują, jak to wdrażać w codziennej praktyce.

W V edycji konkursu “GOZ Lider Małopolski 2026” nagrodzeni zostali liderzy gospodarki obiegu zamkniętego w województwie małopolskim. Konkurs prowadzony był w trzech kategoriach, a zwycięskie szkoły realizują zaawansowane projekty edukacyjne i praktyczne, które kształtują świadomość ekologiczną uczniów i całych społeczności szkolnych.

Zespół Szkół w Jabłonce: lider GOZ w Małopolsce

Pierwsze miejsce w kategorii szkoła zajął Zespół Szkół im. Bohaterów Westerplatte w Jabłonce — placówka, dla której gospodarka obiegu zamkniętego to nie tylko hasło, ale codzienne działania i ekologiczne nawyki wdrażane przez całą społeczność szkolną.

Szkoła organizuje liczne warsztaty i zajęcia terenowe. Uczniowie uczestniczą w lekcjach prośrodowiskowych w Centrum Elektroekologii w Warszawie, zwiedzają ścieżkę edukacyjną w krakowskiej Ekospalarni, biorą udział w warsztatach oszczędzania wody z Polską Akcją Humanitarną oraz uczą się roli torfowisk w kształtowaniu klimatu podczas zajęć terenowych w Borze na Czerwonem.

Praktyczne działania i projekty artystyczne

Dziadomość ekologiczna uczniów rozwijana jest poprzez warsztaty praktyczne: produkcję woskowinek, mydełek glicerynowych, woreczków ze starych firanek na owoce i warzywa, gotowanie zero waste oraz kiermasze wymiany rzeczy. Szkoła organizuje coroczne zbiórki odpadów i akcje sprzątania Jabłonki i okolicy.

Najbardziej wyróżniającym się projektem jest instalacja artystyczna “Homo consumens” — pomnik wykonany przez licealistów w całości ze śmieci wytworzonych przez społeczność szkolną. Dzieło ma przypominać o znaczeniu codziennych wyborów konsumpcyjnych i nawoływać do ekologicznego podejścia do zakupów. Uczniowie stworzyli też ekoobrazy z mchu i chrobotka z ledowym energooszczędnym podświetleniem oraz wystawę plakatów z okazji “Dnia Ziemi”.

Ważnym elementem infrastruktury szkoły jest źródełko do nalewania wody do picia do wielorazowych bidonów lub butelek — praktyczne rozwiązanie eliminujące jednorazowe opakowania.

Monika Kowal z Zespołu Szkół w Jabłonce wyjaśnia: “Chcemy, aby GOZ był użyteczny dla uczniów, aby wykorzystali wiedzę ekologiczną w swoim życiu”. Szkoła o ponad 60-letniej tradycji, jedna z pierwszych szkół średnich na terenach wiejskich w Polsce, dysponuje świetną bazą lokalową i ciągle się rozwija.

Centrum dla Niewidomych i Słabowidzących: edukacja ekologiczna dla wszystkich

Drugie miejsce w konkursie zajął ZSiP “Centrum dla Niewidomych i Słabowidzących” w Krakowie z projektem “Revive the cycle – Młodzi ratują obieg”. To kompleksowa inicjatywa wdrażająca zasady GOZ w środowisku edukacyjnym, realizowana w Internacie Centrum w ramach programu “Bądź EKO bardziej niż DEKO”.

Młodzież przeprowadziła diagnozę problemów ekologicznych poprzez Eko-Patrole, nagrała filmy edukacyjne i zaprezentowała efekty pracy podczas Pikniku Tynieckiego. Kulminacją projektu było oficjalne otwarcie szklarni — nowego miejsca edukacji ekologicznej.

Szklarnia jako laboratorium praktyczne

W przyszłym roku szkolnym szkoła planuje rozwijać szklarnie jako miejsce edukacji ekologicznej i praktycznej nauki odpowiedzialnej produkcji żywności. Uczniowie będą uprawiać warzywa i zioła z wykorzystaniem naturalnych metod oraz ponownego użycia dostępnych materiałów.

Centrum dla Niewidomych i Słabowidzących oferuje kompleksową opiekę specjalistów w zakresie rehabilitacji wzroku, terapii pedagogicznych, audio-psycho-lingwistycznych, logopedycznych, orientacji przestrzennej oraz nauki brajla. Projekty ekologiczne są integralną częścią programu wyrównywania szans życiowych uczniów.

Bobowa: od recyklingu do fermentacji

Trzecie miejsce zajął Zespół Szkół Ogólnokształcących w Bobowej, nagrodzony za szeroki zakres projektów ekologicznych realizowanych pod opieką Marty Lach-Mruk.

Szkoła organizuje recykling starych baterii i telefonów komórkowych, drugie życie książek oraz zbiórki odzieży używanej połączone z akcjami pomocowymi. Uczniowie uczestniczą w warsztatach zero waste w pracowni gastronomicznej, zajęciach z przedszkolakami na temat zdrowych produktów oraz produkcji rozsad warzywnych dla lokalnej społeczności.

Projekty kulinarno-ekologiczne

Szkoła zrealizowała projekt “Mecyje Bobowskie” w ramach konkursu “Europa z naszej ulicy” — produkcję wyrobów cukierniczych opartych na naturalnych produktach, wolnych od chemicznych dodatków, przywołujących wielokulturową historię lokalną.

Uczniowie założyli ogród ziołowy i sad owocowy, gdzie wykorzystują zioła i owoce do fermentacji octowej oraz produkcji ziołowych i owocowych herbat. Zaprojektowali i wykonali samodzielnie ogród wertykalny “Rosa rugosa”, który zdobi i chroni przed zanieczyszczeniami.

Ze względu na dużą ilość zieleni i dwie kuchnie dydaktyczne (szkoła kształci techników żywienia i usług gastronomicznych), placówka planuje w kolejnym roku szkolnym budowę wielokomorowego kompostownika o dużej wydajności. Za nagrodę z konkursu GOZ szkoła chce wykonać ogród deszczowy z recyklingu “Rubus”.

Co to oznacza dla edukacji i środowiska

Aktywność trzech nagrodzonych szkół Małopolski pokazuje, że wdrażanie zasad gospodarki obiegu zamkniętego w edukacji to nie tylko teoretyczne nauczanie, ale przede wszystkim praktyczne działania, które kształtują postawy i nawyki ekologiczne uczniów. Projekty obejmują całą skalę — od małych warsztatów po zaawansowane instalacje artystyczne i infrastrukturę taką jak szklarnie czy kompostowniki.

Dzięki GOZ uczniowie uczą się chrodzić środowisko naturalne, oszczędzać zasoby i rozwijać wrażliwość na otaczający świat. Wiedza zdobyta w szkołach przenosi się do codziennego życia rodzin i lokalnych społeczności. Konkursy takie jak “GOZ Lider Małopolski” motywują kolejne placówki do angażowania się w działania proekologiczne.

Małe szkolne inicjatywy dają wielkie rezultaty — każdy warsztat zero waste, każdy ogród, każda zbiórka odpadów to inwestycja w świadomość przyszłych pokoleń i rzeczywistą zmianę w sposobie, w jaki odnosimy się do zasobów i odpadów. Gospodarka obiegu zamkniętego w szkołach to nie przyszłość, ale rzeczywistość, którą uczniowie Małopolski budują już dziś.